Pazar, 01 Aralık 2019 15:55

Hükümet Karşıtı Gösteriler 3. Ayına Girdi

Irak'ta hükümet karşıtı gösteriler 3'üncü ayına girerken Başbakan Adil Abdulmehdi'nin istifasını sunmasıyla meclisteki siyasi partiler üzerindeki baskı daha çok artarken hükümet karşıtı gösteriler de hız kesmeden devam ediyor.

ABD'nin 2003'te Irak'ı işgal etmesinin ardından ülkenin 5'nci başbakanı olarak Ekim 2018'de göreve başlayan bağımsız Şii politikacı Adil Abdulmehdi, 60 gündür devam eden gösterilerin bir sonucu olarak yaklaşık 13 aydır görev yaptığı makamdan ayrılmak üzere meclise istifasını sundu.

Abdulmehdi, Orta Doğu'da son aylarda başlayan gösteriler kapsamında Lübnan Başbakanı Saad Hariri'den sonra görevinden istifasıyla gündeme gelen ikinci başbakan oldu.

Irak'ta herhangi bir temsilcisi veya müzakere heyeti bulunmayan sivil göstericilerin çoğu başbakanının istifasını yetersiz görüyor. Göstericilerin talepleri arasında, hükümetin tamamen azledilmesi, geçici bir hükümet kurulması, anayasada reform ve bağımsız bir seçim komisyonunun kurulmasının yanı sıra 2 aydır devam eden gösterilerde öldürülenlerin sorumlularının yargılanması yer alıyor.
Irak'ta son 2 aydır devam eden gösterilerde neler yaşandı?

Irak'ta sosyal medya üzerinden yapılan çağrılar üzerine başkent Bağdat başta olmak üzere ülkenin orta ve güney kesimlerinde Şii nüfusun yaşadığı vilayetlerde 1 Ekim'den itibaren hükümet karşıtı gösteriler başladı.

Ağırlıkla Şii nüfusun yer aldığı protestolara, ülkenin kuzeyi, doğusu ve batısında yaşayan Sünni ve Kürt nüfustan kitlesel bir katılım olmadı.

Göstericiler ilk etapta işsizlik, ABD'nin Irak'ı işgalinden bu yana vatandaşlara yönelik muamelelerde görülen 16 yıllık ihmalkar tavır, yolsuzluk ve temel hizmetlerin sunulmaması gibi sebeplerle sokağa çıkarken, bu talepler ilerleyen günlerde ülkedeki tüm siyasi elitin devlet yönetiminden elini çekmesi, başbakan dahil tüm kabinenin istifası ve hizipçilik üzerine kurulu siyasi sistemin lağvedilmesine dönüştü.

Protestolar sırasında yapılan müdahale sonucu yüzlerce göstericinin hayatını kaybetmesine rağmen Başbakan Abdulmehdi'nin görevi bırakmamasında Tahran'ın rolü olduğu iddiasının yayılması üzerine meydanlarda İran'ın ülkedeki askeri ve siyasi hegemonyasını hedef alan sloganlar da yükselmeye başladı. İran'ın önce Kerbela ardından Necef'teki konsoloslukları göstericiler tarafından ateşe verildi.

Ülkede gösterilerin durmaması ve şiddetin her geçen gün tırmanması üzerine Irak'taki en yüksek dini merci Ali es-Sistani'nin, 29 Kasım'da meclise yaptığı seçim çağrısını Abdulmehdi'nin istifasını sunacağına ilişkin açıklaması takip etti. Başbakan Abdulmehdi dün resmi bir şekilde istifa mektubunu meclise sundu.

Irak'ta 2 ayını geride bırakan ve hala devam eden hükümet karşıtı protestolarda göstericiler ve güvenlik görevlilerinden hayatını kaybedenlerin sayısına ilişkin farklı açıklamalar bulunuyor.

Irak Meclisi çatısı altındaki İnsan Hakları Komisyonu son olarak 10 Kasım'da yaptığı yazılı açıklamada 319 göstericinin öldüğünü duyurdu ve devam eden gösterilere rağmen komisyondan konuya ilişkin başka bir açıklama gelmedi. Buna karşın Irak'taki yerel medyada çıkan haberlere göre ise şu ana kadar gösterilerde yaşamını yitirenlerin sayısı 400'ü aştı.
Gösterilerdeki ölümlerden kim sorumlu?

Irak'ta gösterilere müdahale sırasında eylemcilerin çoğu gerçek mermi ve gaz kapsüllerinin başlarına isabet etmesi sonucu hayatını kaybetti.

Gösterilerde ölenlerin faillerine ilişkin hükümet tarafından açıklama yapılmazken, güvenlik güçlerinin eylemcilere karşı zaman zaman gerçek mermi kullandığı itiraf edildi.

Protestocuların öldürülmesi çerçevesinde ilk önemli açıklama, 8 Kasım'da Uluslararası Af Örgütünden geldi. Açıklamada, eylemcilerin gerçek mermi dışında ağırlıkla İran yapımı gaz bombası kapsüllerin başlarına direkt isabet etmesi sonucu yaşamını yitirdiğini kaydedildi.

Başbakan Abdulmehdi de göstericilerin ölümleri nedeniyle artan baskılar üzerine 12 Kasım'da yaptığı açıklamada, güvenlik güçlerinin gösterilere müdahalede gerçek mermi kullandığını ifade etti.

Uluslararası Af Örgütü ve Abdulmehdi'nin açıklamalarını Irak Savunma Bakanı Necah eş-Şammari'nin açıklaması takip etti. Şammari'nin, 15 Kasım'da yerel bir televizyon kanalına "gösterilerdeki ölüm vakalarının, Iraklı yetkililerin bilgisi dışında ülkeye sokulan gaz bombalarının üçüncü taraflarca kullanılması sonucu meydana geldiği" şeklindeki açıklaması tartışmalara neden oldu.

Iraklı bakanın "üçüncü taraf" ifadesiyle İran'ı kastettiği iddia edilse de merkezi hükümetten konuya ilişkin herhangi bir açıklama yapılmadı.

Irak Meclisindeki İnsan Hakları Komisyonu, 27 Kasım'daki ölümlerle ilgili yürütülen soruşturma neticesinde önemli bilgilere ulaştıklarını, ilk raporun Abdulmehdi'ye sunulacağını açıkladı. Ancak komisyon, söz konusu bilgilere dair kamuoyu ile bir şey paylaşmadı.

Gösterilerde ölümlerin artarak devam etmesi ve şiddetin özellikle Zikar ve Necef'teki güney vilayetlerinde tırmanmasının ardından Irak Yüksek Yargı Meclisi devreye girdi. Meclis Sözcüsü 29 Kasım'da yaptığı açıklamada, gösterilerdeki ölümlerin incelenmesi için soruşturma açıldığını, bunun için bir heyetin kurulduğunu duyurdu.

Irak Yüksek Meclisi, bugün Zikar'da göstericilerin öldürülmesiyle ilgili başlatılan soruşturma neticesinde General Celil eş-Şammari hakkında yakalama kararı çıkardı.
Abdulmehdi'nin istifasından sonra ne olacak?

Başbakan Abdulmehdi, normal şartlarda istifa mektubunun onaylanması için meclise değil Cumhurbaşkanı Berhem Salih'e sunması gerekiyordu. Ancak Abdulmehdi, istifa mektubunu meclise sundu.

Abdulmehdi, Irak'ta en yüksek dini merci Ali es-Sistani'nin meclise hükümetle ilgili seçeneklerini gözden geçir çağrısı gerekçesiyle istifa mektubunu meclise sunduğunu kaydetti. Başbakan, mektubunda gösteriler sırasında hayatını kaybeden yüzlerce göstericiye ise hiç değinmedi.

Irak Hükümet Sözcüsü Saad el Hadisi, yerel medyaya daha önce yaptığı açıklamada, Abdulmehdi'nin istifası kabul edildikten sonra hükümetin ne olacağına meclisin karar vereceğini söyledi.

Başbakanın istifasını kabul etme yetkisini haiz olmayan meclis ancak anayasanın 61. maddesine dayanarak oy çokluğuyla başbakana verdiği güvenoyunu geri çekebilir.

Anayasada yer alan bu maddeye göre cumhurbaşkanının meclise "başbakandan güvenoyunu" çekilmesi talebinde bulunduktan sonra mecliste oturumun 7 gün içinde yapılması ve başbakanının meclise çağrılması gerekiyor. Mecliste güvenoyu oy çokluğuyla çekildikten sonra başbakan 30 günü aşmayacak şekilde görevine devam edebiliyor.

Anayasanın 76. maddesine göre cumhurbaşkanı yeni bir başbakanın seçilmesi için meclise 15 gün süre verir. Başbakanın seçilmesi ve cumhurbaşkanı tarafından onaylanması halinde kendisine yeni hükümetin kurulması için 30 gün süre tanınır. Daha sonra yeni hükümet kabinesi meclisin oylamasına sunulur.

Abdulmehdi'nin bağımsız bir aday olmasına rağmen Mayıs 2018'deki seçimlerden yaklaşık 6 ay sonra hükümet kurulabildi. Bu yüzden meclisteki siyasi partilerin yeni bir Şii başbakan üzerinde anlaşmaya varmasının ve hükümete güvenoyu vermesinin uzun sürebileceği tahmin ediliyor.

Okunma 56 defa

Diğer Haberler

BM: Irak'taki Protestolarda 424 Gösterici Öldü

BM: Irak'taki Protestolarda 424 Gösterici Öldü

Birleşmiş Milletler (BM), Irak'ta 1 Ekim'den bu yana devam eden protestolarda 424 kişinin yaşamını yitirdiğini, 9 bine yakın kişinin de yaralandığını duyurdu.

Devamını Oku

Bağdat Uluslararası Havalimanı Yakınlarına Roket Düştü

Bağdat Uluslararası Havalimanı Yakınlarına Roket Düştü

Bağdat Uluslararası Havalimanı yakınlarına iki roket düştü. Irak Savunma Bakanlığına bağlı Güvenlik Medya Hücresi tarafından yapılan yazılı açıklamada, Bağdat Uluslararası Havalimanı yakınlarına iki Katyuşa roketi düştüğü, olayda can kaybı yaşanmadığı...

Devamını Oku

Bağdat’ta Silahlı Kişilerin Saldırısı Sonucu Bir Aktivist Şehit Edildi

Bağdat’ta Silahlı Kişilerin Saldırısı Sonucu Bir Aktivist Şehit Edildi

Güvenlik kaynakları, kimliği belirsiz kişiler, başkent Bağdat'ın merkezinde bulunan Tahrir Meydanı'ndan başkentin kuzeyindeki El Şaib bölgesine dönen aktivist Ali Necmettin El Lami'ye saldırı düzenleyerek şehit edildiğini belirtti.

Devamını Oku

Güvenlik Güçleri Bağdat'ta El Vesba Meydanında Elektriği Kesti

Güvenlik Güçleri Bağdat'ta El Vesba Meydanında Elektriği Kesti

Ülkede 1 Ekim'de başlayan hükümet karşıtı gösteriler devam ediyor. Başta başkent Bağdat olmak üzere orta ve güney kesimlerdeki kentlerde gösteriler sürüyor.

Devamını Oku

Kerkük'ün Dibis İlçesinde Deaş Saldırısı: 2 Polis Yaralandı

Kerkük'ün Dibis İlçesinde  Deaş Saldırısı: 2 Polis Yaralandı

Kerkük'te zaman zaman yaşanan terör saldırıları kapsamında, Güvenlik kaynaklarından açıklama geldi. Güvenlik kaynakları, Kerkük'ün kuzey doğusunda yer alan El Dibis ilçesinde, terör örgütü DEAŞ'ın Federal polis birimlerine saldırı düzenlediğini duyurarak,...

Devamını Oku

'Kıta Sahanlığımızda Bizden İzinsiz Çalışma Yapan Olursa Engelleriz'

'Kıta Sahanlığımızda Bizden İzinsiz Çalışma Yapan Olursa Engelleriz'

Türkiye Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu, "Kıta sahanlığımız içinde bizden izinsiz kimse çalışma yapamaz, olursa engelleriz." dedi.

Devamını Oku

Binlerce Kişi Gösteri İçin Bağdat’ta Buluştu

Binlerce Kişi Gösteri İçin Bağdat’ta Buluştu

Başkent Bağdat’taki gösterilerin merkezi Tahrir Meydanı, orta ve güney kentlerden de gelen binlerce kişiyle doldu.

Devamını Oku

Basra, Kerbela ve Divaniye'de Gösteriler Devam Ediyor

Basra, Kerbela ve Divaniye'de Gösteriler Devam Ediyor

Ülkenin farklı bölgelerinde düzenlene gösteriler gündemin en önemli konularının başında yer alamaya devam ediyor. Basra, Kerbela ve Divaniyye'de düzenlenen gösterilerde devam ediyor.

Devamını Oku

‘Güvenlik Güçleri Göstericileri Korumak İçin Mevcuttur’

‘Güvenlik Güçleri Göstericileri Korumak İçin Mevcuttur’

Reforum, işsizlik ve güvenlik ihlaleri nedeniyle ülkede protesto gösterileri hız kesmeden devam ediyor. Bu kapsamda, Genelkurmay başkanı Osman El Ganimi'den açıklama geldi.

Devamını Oku

'DEAŞ’a Karşı Zafer, Türkmenlerin Amirli'de Direnişi İle Başladı'

'DEAŞ’a Karşı Zafer, Türkmenlerin Amirli'de Direnişi İle Başladı'

Irak'ta terör örgütü DEAŞ'a karşı elde edilen zaferin üzerinden 2 yıl geçmesinden dolayı, Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi yayınladığı yazılı bir bildiri yayınladı.Bildiride, DEAŞ'a yönelik zaferin, Türkmenlerin Amirli ilçesindeki...

Devamını Oku

‘Irak'ın Şehitlerini ve Masum Canları Rahmetle Anıyorum’

‘Irak'ın Şehitlerini ve Masum Canları Rahmetle Anıyorum’

Türkiye'nin Bağdat Büyükelçisi Fatih Yıldız, Türkiye'nin terörün her türü karşısında Irak'ın yanında olmaya devam edeceğini belirtti.

Devamını Oku

Haşd El Şabi'nin Güvenlik Dosyasına Karışmaması Talimatı Verildi

Haşd El Şabi'nin Güvenlik Dosyasına Karışmaması Talimatı Verildi

Haşd El Şabi'ye bağlı güçlerin başkent Bağdat'ta göstericilere karşı düzenlenen saldırılara karıştığı yönündeki çıkan çelişkilerin ardından silahlı kuvvetler başkomutanı güvenlik dosyasını ilgilendiren konulara Haşd El Şabi'nin karışmaması talimatı verdi.

Devamını Oku

İnsan Hakları Komisyonu Hükümeti Uyardı

İnsan Hakları Komisyonu Hükümeti Uyardı

Parlamento’daki İnsan Hakları Komisyonu, gösterilerde aktivistelere karşı işlenen cinayet ve kaçırmalar olaylarının devam etmesi durumunda hükümetten hesap sorulacağı uyarısında bulundu.

Devamını Oku

''Reformlar Öncelikler Arasında Yer Alıyor''

''Reformlar Öncelikler Arasında Yer Alıyor''

Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi Etnik Gruplardan sorumlu bölge bakanı Aydın Maruf Türkmeneli Televizyonu'na özel demeç verdi.

Devamını Oku

Kerkük’te Şehit Türkmen Lideri Ata Hayrullah'ın Resmi Yerleştirildi

Kerkük’te Şehit Türkmen Lideri Ata Hayrullah'ın Resmi Yerleştirildi

Türkmen Milliyetçi Hareketi, Kerkük'te El Abrar Camii imam hatibinin Cuma hutbesinde Türkmen şehitlere dil uzatmasına tepki olarak El Abrar Camii'nin tam karşısına Şehit Türkmen lideri Ata Hayrullah'ın büyük bir resmini...

Devamını Oku

Karar Partisi’nden Bir Heyet Türkmen Adalet Partisini Tebrik Ziyaretinde Bulundu

Karar Partisi’nden Bir Heyet Türkmen Adalet Partisini Tebrik Ziyaretinde Bulundu

Türkmen Adalet Partisi başkanı Enver Bayraktar, Kerkük’te Türkmen parti üyeleri ve siyasi şahsiyetlerden oluşan bir heyeti kabul etti.

Devamını Oku

Cumhurbaşkanı, Başbakanın Belirlenmesinde Siyasi Gruplar ve Göstericilerden Daya…

Cumhurbaşkanı, Başbakanın Belirlenmesinde Siyasi Gruplar ve Göstericilerden Dayanışma İstedi

Irak Cumhurbaşkanı Berhem Salih, siyasi gruplar ve göstericilerin üzerinde anlaşma sağlayacakları adaya hükümeti kurma görevini vermek istediğini açıkladı.

Devamını Oku

Terör Örgütü DEAŞ'tan Kerkük'ün Tavuk İlçesine Havan Saldırısı

Terör Örgütü DEAŞ'tan Kerkük'ün Tavuk İlçesine Havan Saldırısı

Kerkük kentinde terör örgütü DEAŞ unsurlarınca düzenlendiği belirtilen havan saldırısında ölen ya da yaralananın olmadığı açıklandı.

Devamını Oku

Meysan'da 4 Patlama Meydana Geldi

Meysan'da 4 Patlama Meydana Geldi

 Başkent Bağdat’ta geçen Ekim ayında başlayan hükümet karşıtı protestoların yaşandığı Misan kentinde sabaha karşı 4 patlama meydana geldi.

Devamını Oku

Cumhurbaşkanı Salih Siyasi Kitle Liderleriyle Görüştü

Cumhurbaşkanı Salih Siyasi Kitle Liderleriyle Görüştü

Başkent Bağdat'ta Es-Selam Sarayı'nda Parlamentodaki bazi Siyasi Kitle liderleriyle görüşen Cumhurbaşkanı Berham Salih, siyasi kitlelere, anayasada beliritilen süre içerisinde yeni bir hükümet başkanını aday göstermeleri çağrısında bulundu.

Devamını Oku

'Yunanistan'ın Eli Kolu Bağlandı, Onları Çıldırtan Bu'

'Yunanistan'ın Eli Kolu Bağlandı, Onları Çıldırtan Bu'

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Libya mutabakatı ile ilgili, "Türkiye hem karşı kıyı ülkesi olan Libya ile anlaşarak uluslararası deniz hukukuna uygun davranmıştır hem de Yunanistan'ın eli kolu bağlandı. Yunanistan'ı...

Devamını Oku

Bağdat'ta, "Milyonluk Gösteri" Öncesi Güvenlik Önlemleri Artırıldı

Bağdat'ta, "Milyonluk Gösteri" Öncesi Güvenlik Önlemleri Artırıldı

Başkenti Bağdat’ta, düzenlenmesi beklenen "milyonluk gösteri" öncesi üst düzey güvenlik önlemleri alındı.

Devamını Oku

Haşd El Şabi'nin Bağdat'tan Çekilmesine Karar Verildi

Haşd El Şabi'nin Bağdat'tan Çekilmesine Karar Verildi

Haşd El Şabi'nin Başkent Bağdat'tan çekilmesine karar verildiği belirtildi. Bağdat'ta El Hillani Meydanı ve El Sinek bölgesinde geçen Cuma günü göstericilere yönelik düzenlenen kanlı saldırının ardından Ulusal Güvenlik Meclisi'nin Haşd...

Devamını Oku

Eğitim Bakanlığı: Okullarda Dersler Devam Ediyor

Eğitim Bakanlığı: Okullarda Dersler Devam Ediyor

Eğitim Bakanlığı, başkent, Bağdat'ta ve güney illerde düzenlenen gösteriler nedeniyle şimdiki öğretim yılını erteleyeceği yönündeki haberleri yalanladı.

Devamını Oku

Irak’ta Üst Düzey Yetkililer Hakkında Yakalama Kararı Çıkarıldı

Irak’ta Üst Düzey Yetkililer Hakkında Yakalama Kararı Çıkarıldı

Üst düzey yetkililer hakkında yakalama ve ifade verme kararları çıkarılması devam ediyor. Bu kapsamda Şeffaflık Kurulu geçen ay çıkardığı yakalama ve ifade vermeye çağırma kararlarıyla ilgili açıklama yaptı. Şeffaflık Kurulu...

Devamını Oku

ABD Savunma Bakanı: Biz Irak'ın Yıkılmasını İstemiyoruz

ABD Savunma Bakanı: Biz Irak'ın Yıkılmasını İstemiyoruz

Amerika Savunma Bakanı Mark Esper, Irak'ın yıkılmasını istemediklerini belirterek Irak'lılarla ortak olduklarını aktardı. Esper ayrıca,Türkiye'nin, Suriye'nin kuzeyinde başlattığı Barış Pınarı Harekatı'na karşı terör örgütü YPG'nin korunacağına dair bir sözün verilmediğini...

Devamını Oku

İstanbul'da Türkmeneli Tarihi Masaya Yatırıldı

İstanbul'da Türkmeneli Tarihi Masaya Yatırıldı

 Türkmeneli dünden bugüne İstanbul’da masaya yatırıldı. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, geleneksel olarak düzenledikleri Turan Kültür Merkezi Süleymaniye Kürsüsü Konuşmaları kapsamında bu hafta Irak Türkleri’ni konu edindi.

Devamını Oku

Türkmen Muharipler Derneği'nden Bir Heyet Türkmen Adalet Partisi’ni Ziyaret Etti

Türkmen Muharipler Derneği'nden Bir Heyet Türkmen Adalet Partisi’ni Ziyaret Etti

Türkmen Muharipler Derneği başkanı Yaşar Vindavi başkanlığında bir heyet Türkmen Adalet Partisini ziyaret etti.

Devamını Oku

Telafer Um El Kusur Okulunda Kutlama Düzenlendi

Telafer Um El Kusur Okulunda Kutlama Düzenlendi

Türkmen Telafer ilçesinde terör örgütü Deaş'ın açtığı yaraları silmek amacıyla hollandalı yardım kuruluşu Cordaid ve dünya sağlık örgütü telafer ilçesindeki em el kura ilkokulunda kutlama düzenledi.

Devamını Oku

'İsrail'in Hoyratlığı Kimi Arap Devletleri Tarafından Teşvik Ediliyor'

'İsrail'in Hoyratlığı Kimi Arap Devletleri Tarafından Teşvik Ediliyor'

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "İsrail'in bu hoyratlığı Batı ülkeleri ve büyük bir üzüntüyle belirtmek isterim ki kimi Arap devletleri tarafından adeta teşvik ediliyor." dedi.

Devamını Oku

'YPG Teröristtir Bütün Dünya Bunu Böyle Bilecek'

'YPG Teröristtir Bütün Dünya Bunu Böyle Bilecek'

Türkiye Milli Savunma Bakanı Akar, "YPG'nin PKK'dan hiçbir farkı yoktur. Bundan vazgeçmemiz söz konusu değildir. YPG teröristtir, bütün dünya bunu böyle bilecek." dedi.

Devamını Oku

Kerbela'a Suikast'e Uğrayan Aktivist Hayatını Kaybetti

Kerbela'a Suikast'e Uğrayan Aktivist Hayatını Kaybetti

Ülkedeki gösterilerde etkin olan aktivistlerin çeşitli şekillerde suikaste uğraması son zamanlarda artmaya başladı.

Devamını Oku

streaminga

Yayın Akışı

12 Aralık Perşembe 2019

01:15 Sohbet : Her Şey Birlikte Güzel -T
03:00 Eğlence : Gece Yolcuları -T
04:00 Türkmence Klipler
05:00 Belgesel : Seyyah-ı Fakir
06:30 Kainatın Dilinde Ve İlahiler
07:00 Kuran-ı Kerim
08:00 Esma-ül Hüsna Ve İlahiler
08:30 Hafız Bestekarlar
09:00 Eğitim : Kur'an Öğreniyorum
09:30 Çizgi Filim : Pokimon 2
10:30 Sohbet : Dünyayla Gün Başlıyor -T
12:00 Türkmeneli Tv Arşivi
12:30 Gün Ortası Haberleri
13:00 Selam Türkmeneli -T
14:00 Unutulmayan Sesler
15:30 Haberler
16:00 Türkçe Klipler
17:00 Edebi : Edebiyat Dalları -T
18:00 Sohbet : Gündem -T
19:30 ANA HABER BÜLTENİ
20:45 Spor Saati
22:00 Sinama : Soğuk Deri
00:00 Gece Haberleri

  • Perşembe
akbank bor sorgulama finansbank bor sorgulama tebbank bor sorgulama halkbank bor sorgulama ibank bor sorgulama